Bir işletme sahibinin ilk toplantıda sorduğu soru neredeyse her zaman aynıdır: bu site ne kadar sürede biter? Cevap olarak da genelde bir aralık duyar, sonra o aralığın neden tutmadığını aylar sonra öğrenir. Biz burada tersini yapacağız, çünkü önce süreleri açıkça yazmak, sonra haftaların tam olarak nereye gittiğini ve projeleri geciktiren dört sebebi tek tek anlatmak mümkün. Böylece bir takvimin dürüst mü yoksa iyi niyetli bir temenni mi olduğunu imzadan önce anlayabilirsiniz.
Açıklamadan Önce Dürüst Cevap
Kimse sayfayı aşağı kaydırmak zorunda kalmasın diye aralıkları en başa koyuyoruz. 5 ile 8 sayfalık bir tanıtım sitesi 3 ile 6 hafta sürer, blogu olan 15 ile 30 sayfalık kurumsal bir site 6 ile 12 hafta alır, internetten satış yapan bir mağaza 10 ile 16 hafta ister, üyelik, randevu ya da ödeme gibi işleyen bir yapısı olan her şey ise 4 ile 9 ay demektir.
Bunlar çalışma saati değil, sözleşmenin imzalandığı günden sitenin yayına alındığı güne kadar geçen takvim haftalarıdır. Aradaki fark önemli, çünkü hayal kırıklıklarının çoğu tam burada başlıyor: bir işin toplamda kırk saatlik emek olması, kırk saat sonra bitmiş olacağı anlamına gelmiyor. Yapım süresi aslında oldukça tahmin edilebilir, tahmin edilemeyen şey bekleme süresidir ve bir projeyi ikiye katlayan da genellikle o beklemedir.
Aynı Site İçin Neden Biri Altı Hafta, Diğeri Altı Ay Diyor
Teklif dediğimiz şey bir soruya verilen cevaptır ve iki firma aynı toplantıda farklı sorular duymuştur. Biri hazır bir şablonu alıp içine sizin metinlerinizi yerleştirmenin fiyatını verir, diğeri ise işinize göre çizilmiş, telefonda tek tek denenmiş ve halihazırda kullandığınız programlara bağlanan bir siteyi fiyatlar. İkisi de buna web sitesi der, ama aynı şeyden söz etmiyorlardır.
Farkı yaratan kalemler aslında parmakla sayılacak kadar az: tasarım size özel mi çizilecek yoksa satın alınmış bir tema mı kullanılacak, metinleri kim yazacak, site ödeme, randevu, stok ya da muhasebe programınıza bağlanacak mı ve fiyata kaç tur revizyon dahil. Bu dört başlık, aynı işin hem fiyatını hem süresini rahatlıkla üçe katlar.
O yüzden fiyat üzerinden tartışmak yerine iki soru sormanızı öneriyoruz: sizin altı haftanızın içinde olup diğer teklifin içinde olmayan ne var ve yedinci haftada iş bitmemişse ne oluyor? Şunu da açıkça söyleyelim, ucuz ve hızlı seçenek pek çok işletme için gerçekten doğru seçenektir; iki şubeli bir kafenin kurumsal ölçekte bir altyapıya ihtiyacı yoktur ve Linkysoft olarak böyle durumlarda bunu olduğu gibi söyleriz.
Haftalar Aslında Nereye Gidiyor
Bir web projesinde takvim altı aşamaya bölünür ve bu aşamaların payları şaşırtıcı derecede istikrarlıdır:
- Keşif ve planlama: yüzde 10 ile 15.
- Tasarım: yüzde 20 ile 25.
- İçerik hazırlığı: yüzde 15 ile 20.
- Geliştirme: yüzde 30 ile 35.
- Test ve düzeltmeler: yüzde 10 ile 15.
- Yayına alma: yaklaşık yüzde 5.
10 haftalık kurumsal bir sitede bu yüzdeler şu hale gelir: yaklaşık 1 hafta planlama, 2 ile 2,5 hafta tasarım, 3 ile 3,5 hafta geliştirme, 1,5 hafta içeriğin siteye işlenmesi, 1 hafta test ve ardından yayına almak için 2 ile 3 gün. Toplam on hafta eder. Dikkat edilmesi gereken nokta şu: tek başına en uzun kalem 3 ile 3,5 haftayla geliştirme olsa da, tasarım ile içerik hazırlığı birlikte 3,5 ile 4 hafta tutarak onu geçiyor, yani takvimin yarısından fazlası kod yazmakla değil, karar vermek, yazmak ve denemekle geçiyor.
Aşamaların adları teknik duruyor olabilir, oysa işin kendisi çok sade. Keşif, kimse ekran çizmeye başlamadan önce sitenin ne işe yarayacağı ve kime seslendiği konusunda anlaşmak demek; tasarım ise bu anlaşmanın gözle görülür hali, yani hangi sayfanın nasıl görüneceğine karar verilmesi. Geliştirme, onaylanan o tasarımın hem telefonda hem bilgisayarda gerçekten çalışan bir siteye dönüşmesi anlamına geliyor, test de müşteriniz görmeden önce her formun, her düğmenin ve her telefon ekranının tek tek denenmesi.
Gecikmelere Gerçekten Sebep Olan Dört Şey
Sıklık sırasına göre yazıyoruz: hiç gelmeyen içerik, tek bir karar vericisi olmayan onay süreci, sessizce büyüyen kapsam ve kendi takvimine göre çalışan üçüncü taraflar, yani bankalar, hosting sağlayıcıları ve şirket içi bilgi işlem birimleri. Dikkat çeken tarafı şu ki bunların üçü geliştiricinin değil müşterinin tarafında yaşanır ve hiçbiri kötü niyetten kaynaklanmaz.
Rakam vermezsek hepsi soyut kalır, o yüzden pratikte gördüğümüz süreleri yazalım. Metin ve fotoğraf beklemek takvime genelde 2 ile 5 hafta eklerken, tasarımı bir kurul onaylıyorsa her onay turu bunun üstüne 1 ile 3 hafta daha bindiriyor, çünkü dört kişinin aynı gün cevap vermesi neredeyse hiç olmuyor. Proje ortasında gelen yeni isteklerin bedeli ise tanesi 3 ile 10 iş günü.
Bir de kimsenin hesaba katmadığı bir birikme etkisi var. Proje durduğunda ekip başka işlere geçer, geri döndüğünde ise projenin bütün ayrıntılarını yeniden yüklemesi gerekir ve bu yeniden giriş maliyeti 2 ile 4 gün tutar. İşte bu yüzden sizden kaynaklanan bir haftalık gecikme, takvimde çoğu zaman bir buçuk hafta olarak görünür.
Sessiz Katil İçeriktir ve Neredeyse Her Zaman Sizdedir
Geciken projelerin çoğunda site aslında bitmiştir, bitmeyen şey metinlerdir. Sayfalar hazırdır, tasarım onaylanmıştır, herkes bir klasördeki fotoğrafların bulunmasını bekliyordur. Bunu bir suçlama olarak söylemiyoruz, çünkü işin bu kısmının ne kadar tuttuğu neredeyse hiç konuşulmaz.
Hesabı birlikte yapalım. 30 sayfalık bir sitede her sayfa 300 ile 500 kelime ise toplam yaklaşık 12.000 kelime eder ve yazı yazmayı meslek edinmemiş biri için bu 25 ile 40 saatlik gerçek bir iştir. Üstüne bir de fotoğraf çekimi gelir; çekimin kendisi yarım gün sürer, ama takvimde yer bulması iki haftayı bulur.
Önünüzde üç dürüst yol var ve her birinin süre olarak bedeli farklı. Metinleri siz yazarsınız, bu parasal olarak en ucuz ve takvim olarak en yavaş yoldur. Görüşmeler yaparak biz yazarız, bu plana 2 ile 3 hafta ekler ama belirsiz beklemeyi tamamen ortadan kaldırır. Ya da daha az sayfayla açılır, kalanını sonra eklersiniz. Linkysoft olarak küçük işletmelerin çoğuna açıkça üçüncüyü öneriyoruz, çünkü yayında olan 8 sayfalık bir site para kazanmaya başlamışken kusursuz 30 sayfalık site hâlâ taslak halindedir. Metinleri hazırlarken nasıl bir dil kullanacağınızı düşünüyorsanız marka anlatımı üzerine yazdıklarımız işinizi kolaylaştırır.
Kapsam Kayması: Küçük İstekler Nasıl Aylara Dönüşür
Kapsam kayması, tek tek hiçbiri değişiklik gibi hissettirmeyen makul küçük isteklerin toplamıdır. Kimse bir sabah oturup projeyi büyütmeye karar vermez, sadece her hafta bir şey eklenir ve on hafta sonra ortada bambaşka bir proje durur.
Somut bir örnek verelim. Beşinci haftada gelen müşteriler online randevu alabilsin mi sorusu kulağa tek bir ekran gibi geliyor. Oysa beraberinde bir takvim, müsaitlik kuralları, onay mesajları, randevu değiştirme, iptal ve çoğu zaman bir de ödeme adımı getiriyor. Yani bir öğleden sonralık iş değil, 3 ile 6 haftalık bir iş.
Bu yüzden basit bir kural kullanıyoruz: projeye yeni bir isim ekleyen her istek yeni bir aşamadır, düzeltme değildir. Randevu, üyelik, fatura, şube gibi kelimelerden biri sonradan giriyorsa iş büyümüştür. Pratik çözüm ise ilk hafta açılan bir ikinci aşama listesidir, çünkü böylece iyi fikirler kaybolmaz ve açılış tarihi de ölmez. Projelerin çoğu bu listede 8 ile 15 madde ile biter ve sağlıklı olan da budur. Okurken aklınızdaki şeyin bir siteden çok bir sisteme benzediğini fark ettiyseniz, konu artık web uygulaması geliştirme alanına giriyor demektir.
Onaylar Size Neye Mal Oluyor ve Bunu Nasıl Yarıya İndirirsiniz
Her tasarımın ve her sayfanın birinin tamam demesine ihtiyacı vardır, dört kişiden gelen bir tamam ise tek kişiden gelenden çok daha uzun sürer, çünkü dört kişinin takvimi aynı anda boş olmaz.
Aritmetiği basit: her biri 3 iş günü süren iki geri bildirim turu 6 iş günü eder, 10 haftalık bir proje ise toplam 50 iş günüdür. Yani programın kabaca yüzde 12'si inşa etmekle değil, yanıt beklemekle geçer.
Bunu gerçekten yarıya indiren dört şey var: sizin tarafınızda adı konmuş tek bir karar verici, dağınık mesajlar yerine tek bir belgede toplanan geri bildirim, yazılı olarak konuşulmuş 48 saatlik yanıt süresi ve düzensiz incelemeler yerine haftanın belli bir gününe sabitlenmiş bir toplantı. Dürüst olmak gerekirse, sizden gelen hızlı geri bildirim açılış tarihinizi daha kalabalık bir geliştirme ekibinin çekebileceğinden daha çok öne çeker.
Test, Güvenlik ve Sizi Kurtaran O Sıkıcı Hafta
Test haftası kulağa formalite gibi gelir, oysa yapılan iş çok somuttur: her form doldurulup gönderilir, her sayfa gerçek bir telefonda açılır, sitenin zayıf bir bağlantıda ne kadar hızlı açıldığı ölçülür, yazım hataları ve kırık bağlantılar taranır ve bir müşteri kimsenin beklemediği bir şey yazdığında ne olduğuna bakılır.
Gördüğümüz rakamlar şöyle: 20 sayfalık bir sitede bu aşama normalde 40 ile 80 küçük düzeltme çıkarır ve bunların yalnızca 2 ile 5 tanesi gerçekten önemlidir. Bu bir kötü işçilik işareti değil, sürecin normal işleyişidir. Bu aşamayı atlayan siteler yine de yayına girer, sonra 3 ile 4 hafta boyunca herkesin gözü önünde düzeltilir ve bunun müşteri güveninde bıraktığı iz, bir haftalık testin takvimde tutacağı yerden çok daha pahalıya mal olur.
Ödeme alan ya da müşteri bilgisi tutan her sitede güvenlik kontrolleri de bu aşamanın parçasıdır: bilgilerin şifreli taşınması, yönetici girişinin korunması ve yedeklerin gerçekten çalıştığının denenmesi gibi sade ama atlanamaz maddeler. Bu başlığın kapsamını merak ediyorsanız siber güvenlik tarafındaki çalışmalarımız iyi bir başlangıç olur.
Site Tipine Göre Gerçekçi Süreler
Kendinizi bulabilmeniz için listeleyelim:
- Tek sayfalık tanıtım sayfası: 1 ile 2 hafta.
- 5 ile 8 sayfalık tanıtım sitesi: 3 ile 6 hafta.
- Blogu olan kurumsal site: 6 ile 12 hafta.
- 100 ürüne kadar internet mağazası: 10 ile 16 hafta.
- Randevu veya üyelik sistemi: 4 ile 9 ay.
- Siteyle birlikte mobil uygulama: üstüne 3 ile 5 ay.
İkinci bir dil eklemek takvimi yüzde 25 ile 40 arasında uzatır ve bunun sebebi yalnızca çeviri değildir. İkinci dil, ikinci bir son okuma turu demektir; Arapça söz konusuysa sağdan sola akan tam bir yerleşim düzeni demektir ve o düzenin kendi başına test edilmesi gerekir.
Hangisinin aşamalara bölünebileceği de en az süreler kadar önemli. Bir mağaza 20 ürünle açılıp zamanla büyüyebilir, bir blog beş yazıyla başlayabilir, ama ödeme akışı yarım test edilmiş halde yayına alınamaz, çünkü oradaki hata doğrudan müşterinin parasında olur. Web tasarım ve geliştirme tarafında bu ayrımı daha ilk toplantıda konuşuyoruz, işin içinde mobil uygulama geliştirme de varsa onu ayrı bir takvim olarak planlıyoruz; mobil kullanım üzerine yazdıklarımız da bu kararı verirken yardımcı olur.
İmzalamadan Önce Bir Takvimi Nasıl Okursunuz
İyimser bir takvimi ortaya çıkaran beş soru var ve hepsi kibarca sorulabilir:
- Benden ne teslim etmemi ve hangi tarihte teslim etmemi bekliyorsunuz?
- Bu fiyata neler dahil değil?
- Kaç tur revizyon var ve fazlası ne oluyor?
- Benim haftalarımda sıranızda başka hangi işler var?
- Bir tarih kaydığında süreciniz nasıl işliyor?
Asıl ipucu ise şu: içinde müşteri tarihleri yazmayan bir takvim, takvim değil temennidir. Gerçek bir plan sizin neyi ne zaman teslim edeceğinizi de yazar. Sağlıklı bir teklifte aşamalar adlarıyla durur, her aşamanın başlangıç ve bitiş tarihi vardır ve içerik son tarihi açıkça işaretlenmiştir.
Bir de şunu isteyin: benzer büyüklükte bitmiş iki iş ve o işlerin gerçekte ne kadar sürdüğü. Cevap net geliyorsa bu iyi bir işarettir. Bizim tarafımızda aynı bilgiye başarı hikayeleri sayfasından bakabilirsiniz.
Projeleri Tarihinde Nasıl Tutuyoruz
Söz vermek yerine mekanizmayı anlatalım, çünkü tarihleri tutan şey iyi niyet değil, birkaç sıkıcı alışkanlıktır. İçerik son tarihini plana tarihli bir madde olarak yazıyoruz ve her iki tarafta da adı konmuş tek bir karar verici oluyor, böylece cevap bekleyen hiçbir soru sahipsiz kalmıyor. Buna haftada bir kez yapılan 30 dakikalık sabit bir görüşmeyi ekliyoruz, çünkü gecikmeler genelde aniden ortaya çıkmaz, sadece geç fark edilir. İlk hafta açtığımız ikinci aşama listesi de gelen fikirlerin ne kaybolmasına ne de açılışı geciktirmesine izin veriyor.
Takvimi kısaltan basit bir düzen de var: içerik toplama işini tasarımdan sonra değil, tasarımla aynı anda yürütüyoruz. Böylece hiçbir iş küçülmüyor, sadece arka arkaya dizilmek yerine yan yana ilerliyor ve bu, 10 haftalık bir projede tipik olarak 1,5 ile 2 hafta kazandırıyor.
Kimsenin kontrol edemediği şeyler konusunda da dürüst olalım. Bir bankanın sanal pos başvurunuzu, yani sitenizin kartla tahsilat yapabilmesi için gereken sanal ödeme terminali iznini onaylaması yaygın olarak 2 ile 4 hafta sürüyor. Alan adı veya hosting devri 3 ile 7 gün alırken, şirket içi bilgi işlem biriminin bir DNS kaydını, yani alan adınızın hangi sunucuyu göstereceğini söyleyen o tek satırlık ayarı değiştirmesi 1 ile 2 haftayı bulabiliyor. Linkysoft olarak bunları yok saymak yerine plana yazıyoruz, çünkü beklenen bir gecikme projeyi bozmaz, beklenmeyen bozar. Aynı mantıkla, açılıştan sonra ziyaretçi gelmesini istiyorsanız dijital pazarlama tarafını açılış haftasına değil, öncesine planlıyoruz.
Peki Bu Hafta Ne Yapmalısınız
Kimseyle görüşmeden önce üç şeyi halledebilirsiniz. Gerçekten ihtiyacınız olan sayfaları bir kağıda yazın, istediğiniz değil ihtiyacınız olanı. Alan adınızın ve hosting hesabınızın kime ait olduğunu, giriş bilgilerinin kimde durduğunu öğrenin, çünkü bu tek başına bir hafta kazandırır. Son olarak sizin tarafınızda son sözü kimin söyleyeceğine karar verin.
Bu yazının en işe yarar tavsiyesini tekrar edelim: daha küçük ve daha erken açın, sonra siteyi gerçek müşterilerin ne yaptığına bakarak büyütün. Çünkü işini büyüten siteler kusursuz oldukları için değil, yayında oldukları için kazanıyor.
Projenizi ayrıntısıyla konuşmak ve içine müşteri tarihleri de yazılmış gerçek bir takvim almak isterseniz bize ulaşın; benzer konularda yazdıklarımızın tamamı ise blog sayfamızda duruyor.
