جهت نوشتار راست به چپ RTL
روشی در طراحی وب‌سایت یا اپلیکیشن که متن را از راست به چپ نشان میدهد و منوها، دکمهها و فلش‌ها را مانند آینه برعکس میکند. با این کار، مخاطبان زبانهای راست به چپ صفحه‌ای منظم، طبیعی و بسیار راحت را تجربه میکنند.
شناخته‌شده با نام RTL پشتیبانی از RTL حالت RTL جهت راست به چپ راستچین راست به چپ متن دوجهته طراحی راست به چپ
تعریف
معنای جهت نوشتار راست به چپ چیست؟
ما زبانهای فارسی و عربی را از راست به چپ می‌خوانیم و می‌نویسیم و از کودکی به آن عادت داریم. اما بیشتر سایت‌ها و نرم‌افزارها در ابتدا برای زبان انگلیسی ساخته شدند که از چپ به راست نوشته میشود. به همین دلیل یک وب‌سایت برای نمایش درست این زبان‌ها نیازمند تنظیمات خاصی است.
به این تنظیمات RTL گفته میشود که کوتاه شده عبارت Right to Left یعنی از راست به چپ است. نقطه مقابل آن LTR یا همان Left to Right نام دارد که جهت نگارش در زبان انگلیسی و اکثر زبانهای اروپایی است. علاوه بر فارسی و عربی، زبان‌هایی مثل اردو و عبری نیز از راست به چپ نوشته میشوند.
پشتیبانی از RTL فقط به معنی برگرداندن کلمات نیست. بلکه به این معناست که تمام اجزای صفحه مانند تصویر در آینه برعکس میشوند: منوها، دکمهها، جهت فلش‌ها و جای قرارگیری عکس‌ها و متنها تغییر جهت می‌دهند. بدین ترتیب مخاطب حس میکند سایت اختصاصی برای او طراحی شده است، نه اینکه با عجله سرهم‌بندی شده باشد.
حالت RTL در سایت‌ها و اپلیکیشن‌ها چگونه عمل میکند؟
هر صفحه در اینترنت با زبان HTML ساخته میشود که محتوا و اسکلت اصلی صفحه را مشخص میکند. در کنار آن یک فایل استایل به نام CSS قرار می‌گیرد که رنگ‌ها، فاصله‌ها و محل هر عنصر را تعیین می‌نماید. هنگام اضافه کردن پشتیبانی از زبانهای راست به چپ، دو اقدام اساسی رخ میدهد:
- تعیین جهت در کد: در کد صفحه مشخص میشود که زبان صفحه چیست و جهت آن از راست به چپ است، که این کار با خاصیت dir و مقدار rtl انجام میشود. پس از آن مرورگرهایی مانند Chrome یا Safari متن را از سمت راست مرتب میکنند.
- قرینه‌سازی طراحی: کدهای استایل طوری نوشته میشوند که به جای واژه‌های ثابت چپ و راست، از مفاهیم آغاز سطر و پایان سطر استفاده کنند. در زبانهای راستچین آغاز سطر در سمت راست قرار دارد و در انگلیسی در سمت چپ. با این شیوه یک قالب مشترک پاسخگوی هر دو جهت خواهد بود.
در برنامه‌های موبایل هم اوضاع به همین ترتیب است. سیستمهای iOS و Android زبان را به خوبی می‌شناسند و اگر برنامه اصولی طراحی شده باشد صفحه را خودکار برمی‌گردانند. اما اگر برنامه‌نویس موقعیت دکمهها را در نقطه‌ای ثابت قفل کرده باشد، هیچ تغییری رخ نمی‌دهد و صفحه ناهماهنگ به نظر می‌رسد.
متن‌های ترکیبی
خیلی وقت‌ها در یک سطر کلمات فارسی یا عربی، اصطلاحات انگلیسی و ارقام در کنار هم می‌آیند. برای مثال: «سفارش شماره 4521 شما برای گوشی iPhone آماده ارسال است». در این عبارت اعداد و نام انگلیسی باید از چپ به راست بمانند، هرچند کل جمله از راست به چپ خوانده میشود. مرورگرها و گوشی‌ها برای چیدمان درست این بخش سیستمی به نام متن دوجهته یا Bidi دارند. با این حال گاهی اوقات اشتباهاتی رخ میدهد، به ویژه درباره علائم نگارشی مثل نقطه یا علامت سؤال در انتهای خط که ممکن است در جای اشتباه بنشینند. راهکار این است که تیم توسعه چنین مواردی را تک به تک بیازماید و اصلاح کند.
چرا پشتیبانی از RTL برای کسب‌وکار شما اهمیت دارد؟
- راحتی در خواندن: چشم کاربر راستچین به شکل غریزی ابتدا به سمت راست بالای صفحه نگاه میکند. اگر متن از جای اشتباهی شروع شود، کاربر زود خسته میشود و صفحه را ترک میکند.
- اعتماد بیشتر: یک ساختار تمیز و هماهنگ نشان میدهد صاحب کسب‌وکار به جزئیات اهمیت میدهد. صفحه به‌هم‌ریخته حس بی‌دقتی القا میکند، حتی اگر خدمات شما بسیار عالی باشد.
- افزایش خرید: در فروشگاه‌های اینترنتی، اگر فلش ادامه مسیر برعکس باشد یا دکمه پرداخت در جای نامناسبی قرار گیرد، خریدار مردد میشود. تردید مشتری همیشه به معنی فروش کمتر است.
- نمایش بهتر در نتایج جستجو: اعلام شفاف زبان و جهت صفحه به Google کمک میکند موضوع را بهتر درک کند و صفحه را به افرادی که به این زبان جستجو میکنند نشان دهد.
- دسترسی برای همه افراد: برنامه‌های صفحه‌خوان برای افراد نابینا به اطلاعات زبان و جهت نیاز دارند تا بتوانند متن را با ترتیب درست بخوانند.
یک درمانگاه پزشکی را تصور کنید که بخش نوبت‌دهی آنلاین راه‌اندازی میکند. بیماری سالخورده با تلفن همراه وارد سایت میشود. اگر روزهای تقویم جهت نادرستی داشته باشند و دکمه رزرو در جایی نامشخص پنهان شده باشد، او صفحه را می‌بندد و ترجیح میدهد تماس تلفنی بگیرد. اما اگر همه‌چیز در جای طبیعی خود باشد، او در کمتر از یک دقیقه نوبت خود را ثبت میکند.
کدام موارد قرینه میشوند و کدام دست‌نخورده باقی میمانند؟
همه بخش‌های یک صفحه نباید وارونه شوند. جدول زیر رایج‌ترین وضعیت‌ها را نشان میدهد:
| عنصر | آیا قرینه میشود؟ | نحوه نمایش در حالت راست به چپ |
|---|---|---|
| لوگو و منوی اصلی | بله | لوگو در سمت راست قرار می‌گیرد و منو از آنجا شروع میشود |
| جهت چینش متن | بله | شروع جملات از سمت راست است |
| فلش‌های بعدی و قبلی | بله | فلش مرحله بعد به سمت چپ اشاره میکند |
| منوی کشویی در موبایل | بله | این بخش اغلب از سمت راست باز میشود |
| اعداد و شماره تلفن‌ها | خیر | همواره از چپ به راست نوشته میشوند |
| لوگوها و علائم تجاری | خیر | طراحی اصلی آن‌ها بدون تغییر حفظ میشود |
| دکمه پخش ویدیو و تیک تأیید | خیر | مفهوم بصری آن‌ها در تمام جهان یکسان است |
| کلمات لاتین درون جملات | خیر | با چیدمان چپ به راست خود باقی میمانند |
چگونه به یک ساختار استاندارد RTL برسیم؟
مهم‌ترین اصل این است که از همان ابتدای پروژه به فکر این ساختار باشید. اضافه کردن حالت RTL بعد از اتمام ساخت سایت، شبیه جابه‌جا کردن راه‌پله در خانه‌ای است که سقف آن زده شده است. این کار غیرممکن نیست، اما زمان بسیار بیشتری می‌برد و معمولاً با خطاهای ریز و آزاردهنده همراه میشود.
هنگام گفتگو با تیم برنامه‌نویسی این موارد را بررسی کنید:
- آیا طرح اولیه از همان ابتدا با در نظر گرفتن هر دو زبان راستچین و چپچین طراحی میشود؟
- آیا صفحات در گوشیهای واقعی با زبان راستچین مورد آزمایش قرار می‌گیرند؟
- آیا قلم و فونت انتخاب‌شده روی نمایشگرهای کوچک واضح و خوانا است؟
- آیا پیام‌های سیستمی و هشدارهای خطا در جهت صحیح نشان داده میشوند؟
- آیا گزارش‌ها و خروجی‌های دانلودی هم با جهت متن هماهنگ هستند؟
در زمینه وب‌سایت‌ها
در خدمات طراحی و توسعه وب‌سایت شرکت Linkysoft، هر سایتی را از پایه و بدون تکیه بر قالب‌های آماده می‌سازیم. ما پشتیبانی از زبانهای راست به چپ و چندزبانه بودن را از نخستین گام در نظر می‌گیریم و تمرکز اصلی را روی کارایی موبایل می‌گذاریم. نسخه نهایی پیش از انتشار عمومی روی گوشیهای گوناگون بررسی میشود تا از نمایش صحیح آن اطمینان حاصل گردد. کارفرما مالک کامل سایت، محتوا و کدهای آن خواهد بود.
در زمینه وب‌اپلیکیشن‌ها و سیستمهای مدیریت
وب‌اپلیکیشن برنامه‌ای است که درون مرورگر اجرا میشود، مانند سامانه‌های مدیریت کالا، کارمندان یا سامانه نوبت‌دهی. در این سامانه‌ها جدول‌ها، داشبوردها و گزارش‌های فراوانی وجود دارد که همگی نیازمند چیدمان دقیق هستند تا کارکنان هر روز بدون دردسر از آن‌ها استفاده کنند. سرویس توسعه وب‌اپلیکیشن و سیستمهای مدیریتی ما ابزارهایی هماهنگ با فرایندهای سازمان شما، همراه با پشتیبانی چندزبانه و RTL خلق میکند که حق مالکیت داده‌ها و سورس‌کدها به طور کامل در اختیار شماست.
در زمینه اپلیکیشنهای موبایل
تیم توسعه اپلیکیشنهای موبایل ما برنامه‌هایی اختصاصی برای سیستمهای iOS و Android خلق میکند که از حالت‌های روشن و تاریک و زبانهای گوناگون پشتیبانی می‌نمایند. برنامه پیش از بارگذاری روی App Store و Google Play روی دستگاه‌های مختلف به دقت بازبینی میشود و بعد از راه‌اندازی نیز با پشتیبانی مداوم همراهی خواهد شد.
چنانچه نمی‌دانید پروژه شما دقیقاً به چه امکاناتی نیاز دارد، می‌توانید پیش از اقدام، از مشاوره رایگان تیم Linkysoft بهره‌مند شوید.
اشتباهات متداولی که باید از آن‌ها دوری کرد
- ترجمه کلمات بدون تغییر چیدمان: متن به فارسی یا عربی برمیگردد اما منوها و کلیدها در همان سمت چپ غربی معطل میمانند.
- معکوس کردن نادرست همه اجزا: برگرداندن ارقام، علائم تجاری و کلید پخش، ظاهر رابط کاربری را مخدوش میکند.
- فراموش کردن جملات دوزبانه: بخش‌هایی که شامل اسامی انگلیسی یا اعداد هستند در صورت تنظیم نبودن، به هم ریخته جلوه میکنند.
- انتخاب قلم نامناسب: فونت ناسازگار باعث پیوستگی نادرست حروف یا ریز شدن بیش از حد متن روی صفحه موبایل میشود.
- غفلت از بخش‌های جانبی: ایمیل‌های سیستمی، نوتیفیکیشن‌ها، برگه‌های PDF و پیام‌های هشدار خطا گاهی از چشم تیم طراحی پنهان میمانند.
- آزمودن سایت تنها روی رایانه: عمده بازدیدکنندگان از موبایل استفاده میکنند و صفحه‌نمایش کوچک ایراداتی را برملا میسازد که روی مانیتور بزرگ دیده نمی‌شوند.
پرسش‌های متداول درباره جهت نوشتار راست به چپ
اصطلاح RTL برای وب‌سایت‌ها چه معنایی دارد؟
آیا ترجمه ساده متن سایت به زبان عربی یا فارسی کافی است؟
آیا یک سایت میتواند همزمان از زبانهای چپچین و راستچین پشتیبانی کند؟
آیا اعداد و ارقام هم در صفحات راستچین معکوس میشوند؟
آیا میتوان پشتیبانی RTL را به سایتی که قبلاً ساخته شده اضافه کرد؟
آیا اپلیکیشنهای موبایل هم به پشتیبانی از RTL نیاز دارند؟
از کجا بفهمیم سایت به درستی از حالت RTL پشتیبانی میکند؟
آیا پشتیبانی RTL روی رتبه سایت در Google تأثیر میگذارد؟
هنوز مطمئن نیستید این موضوع چه ارتباطی با پروژه شما دارد؟
به ما بگویید چه چیزی می‌سازید و ما با زبانی ساده و روشن پاسخ خواهیم داد.